Ekonomia klejnotów — na co f2p wydaje gemy

Wejście: Marcin, f2p, City Hall 11 (→12), VIP 6, Chiny, Iron Age, 1 700 klejnotów, 0 punktów zabicia, cel „być użytecznym dla sojuszu", gra wieloma krótkimi wejściami w ciągu dnia. Roster: notatki/2026-09-02-roster-commanderow.md.

Wszystkie odsyłacze K… mają rozwiązywalny URL w §12. Żadna liczba w tym pliku nie pochodzi z pamięci modelu.

---

1. TL;DR

1. ❌ „Zbieraj klejnoty na Ryszarda I" to nie jest plan — to hazard, i to prawdopodobnie przy stole, którego w Twoim królestwie już nie ma. Ryszard I nie jest w puli Golden Chest w królestwach o numerze ≥ 1032 (K1, K2). Jedyna droga to event Wheel of Fortune — losowanie za klejnoty, dostępne tylko wtedy, gdy akurat on jest wystawiony (K3). Samo przywołanie to ~15 000 klejnotów, użyteczna postać ~90 000, maks ~1,1 mln (§3).
2. ✅ Najlepszy udokumentowany wydatek dla Ciebie dziś: tomy wiedzy Lv.5 z VIP Shop — 40 klejnotów za 10 000 XP, limit 50 szt./tydzień (K4). To 250 XP za klejnot, deterministycznie, bez losowania.
3. ❌ Hipoteza „drugi budowniczy za klejnoty" jest dla Ciebie fałszywa. Ty już go masz — dostajesz go na stałe od VIP 6 (K5, K8). Kupiony Builder Recruitment po VIP 6 zamienia się automatycznie w 60-minutowy speedup (K8). To byłby wyrzucony klejnot.
4. ✅ Talent Reset = 1 000 klejnotów (K4, potwierdzone drugim źródłem w repo) — czyli przebudowa Sun Tzu jest tania i przestaje być blokerem decyzji.
5. ✅ More Than Gems nagradza WYDAWANIE, nie posiadanie (K17). Sprzeczność w naszym repo (25 000 vs 7 000) nie była sprzecznością — to dwa różne szczeble tej samej drabinki (§7). Wniosek z 2026-09-01 („event poza zasięgiem, wykreślamy") był za mocny — poprawiam.

Pewność: to-verify. Cała wiedza o cenach stoi na wiki społeczności (strona sklepu edytowana 2023-10-12) i dwóch komercyjnych blogach z 2026. Zero źródeł wydawcy — Lilith nie publikuje patch notes (ustalone w pierwszym przebiegu, sources.md). Każdą cenę da się sprawdzić w grze w 30 sekund — lista w §11.

---

2. Zanim cokolwiek wydasz — trzy fakty, które zmieniają ramę pytania

2.1 Twoje 1 700 klejnotów to bardzo mało w skali sinków tej gry

➡️ Wniosek: to nie jest budżet, którym „kupujesz komendanta". To budżet, którym kupujesz przyspieszenie jednej rzeczy, która i tak jest Twoim wąskim gardłem.

2.2 Kurs klejnot→punkt VIP jest 1:1, a progi VIP rosną wykładniczo

✅ Sklep sprzedaje żetony VIP: 10 pkt / 10 gem, 100 / 100, 500 / 500, 1 000 / 1 000, 5 000 / 5 000 (K4). Kurs jest płaski 1:1 — nie ma zniżki za hurt.

⚠️ Tu jest najgroźniejsza pułapka całego researchu. Oficjalna odpowiedź wiki na pytanie „What should I spend my gems on?" brzmi: „Spend them on VIP points until you get to VIP level 10" (K6, strona edytowana 2026-06-25 — najświeższa strona wiki, jaką znalazłem). To samo powtarzają blogi z 2026 (K21-klasa).

Ta rada jest pisana pod portfel, nie pod f2p. VIP 10 to 138 500 klejnotów ponad Twój stan. Przy dziennym chestcie logowania (maks. 200 pkt/dobę — K5, policzone w schemat-dnia.md) sama darmowa ścieżka do VIP 10 to ~1,9 roku. Cytowanie tej rady bez tej liczby jest dokładnie tym błędem, przed którym ostrzega zrodla-i-pewnosc.md — brzmi mądrze, jest niefalsyfikowalna, prowadzi w maliny.

2.3 Co realnie daje VIP 7 (bo to jedyny próg VIP w Twoim zasięgu)

Różnica VIP 6 → VIP 7, odczytana z tabeli buffów (K5):

➡️ 6 000 klejnotów za +3 pp produkcji i +5 pp szpitala. To jest słabe. Dla porównania te same 6 000 klejnotów to 150 tomów Lv.5 = 1,5 mln XP komendanta (K4) — czyli więcej, niż potrzeba, żeby wypchnąć Cao Cao z 22 na sufit 30 (§5.2).

---

3. Ryszard I — werdykt

3.1 Jak się go zdobywa: to gacha, i to gacha okienkowa

✅ Ryszard I jest wykluczony ze skrzyń w nowszych królestwach. Strona komendanta ma wprost wpisane ostrzeżenie redakcyjne (K1):

„This commander was not able to be unlocked on Kingdoms #1032 and later. As a result, he will still appear in the commanders UI, but his statues will not appear in silver chests, gold chests, be featured in events, nor available for purchase through the expedition store. This commander is now featured in early Wheels of Fortune in new kingdoms."

✅ Drugie, niezależne potwierdzenie z innej strony wiki. Tabela dropów Golden Chest ma w nagłówku warunek wykluczający (K2):

„Legendary commanders available are non-Wheel of Fortune, non-KvK reward, not exclusive to The Mightiest Governor nor expedition nor VIP."

Ryszard I jest w kategorii Wheel of Fortune Commanders (K1, K3) → nie jest w puli Golden Chest. Dwa niezależne miejsca wiki mówią to samo, dwiema różnymi drogami.

⚠️ Twoje królestwo to #4167 (game.yml, „odczytane z paska mapy, do potwierdzenia"). 4167 ≫ 1032 → ostrzeżenie Cię dotyczy.

✅ Jedyna droga: event Wheel of Fortune — „governors can spend gems to obtain exclusive commander-specific sculptures that are not found anywhere else" (K3). Ryszard I jest pierwszy w kolejce rotacji komendantów tego eventu (K3, potwierdzone przez K21).

3.2 To jest gacha — i oto czego NIE da się obiecać

3.3 Ile to naprawdę kosztuje — policzone z opublikowanych progów

Dane wejściowe (K18, packsify, 2026-03-21; zgodne co do 10 zakręceń z K19 heaven-guardian 2026-08-08 i K21):

✅ Przywołanie legendarnego komendanta = 10 rzeźb specyficznych (K7, wprost: „10 commander-specific sculptures are required to summon a commander").

🧮 Policzone (nie przepisane) — koszt Ryszarda I w klejnotach:

Liczba 700 pochodzi z K20 (heaven-guardian, 2026-07-30): *legendarny = 10 na przywołanie

• 690 na ulepszenia skilli*, z rozbiciem skumulowanym 50 / 190 / 380 / 690 po 4 / 8 / 12 / 16 ulepszeniach.

⚠️ Uczciwe zastrzeżenie do tych liczb. Ignorują losowe rzeźby wypadające przy samych zakręceniach — realny koszt będzie niższy, ale nie wiem o ile, bo nikt nie publikuje tych szans. Traktuj je jako sufit, nie jako wycenę. Rząd wielkości jest jednak niepodważalny: przywołanie ≈ 10× Twój obecny stan klejnotów.

3.4 Czy Ryszard I jest dobry dla Ciebie — osobne pytanie, osobna odpowiedź

Ryszard I: Legendary, Infantry · Garrison · Defense, umiejętności wzmacniają piechotę i garnizon, redukują obrażenia z Watchtower (K1).

❌ Trzy argumenty przeciw — z Twojego konta, nie z guide'a:

1. Dubluje Sun Tzu. Twój najbardziej rozwinięty komendant (4★, 33/40) ma drzewka Infantry · Garrison · Skill (roster). Ryszard wchodziłby w tę samą niszę, zamiast łatać dziurę.
2. Twoja najdalej rozwinięta linia wojsk to kawaleria — Stable 10 przy Barracks/Archery/ Siege 9, a Cao Cao (Legendary, Cavalry, 3★ 22) już jest na koncie (K23 potwierdza rzadkość Cao Cao). Garnizonowa piechota to inny kierunek niż to, co masz zbudowane.
3. Masz 0 punktów zabicia. Garnizon/obrona spłaca się, gdy ktoś Cię atakuje albo gdy bronisz struktur sojuszu. Na CH11 bez historii PvP to nie jest Twoje wąskie gardło.

✅ Uczciwy argument ZA, którego nie chcę zamiatać: rzeźby Ryszarda są commander-specific i nie występują nigdzie indziej (K3). Jeśli jego koło akurat teraz stoi w Twoim królestwie, to jest okazja typu „teraz albo nigdy" — bo po przejściu rotacji wraca nieprędko albo wcale (K1: „early Wheels of Fortune"). To zmienia rachunek z „głupi pomysł" na „drogi zakład o znanej stawce".

3.5 Werdykt

🔴 Rada znajomego jest oparta na nieprawdziwym założeniu — że Ryszarda się „uzbiera". Nie uzbiera się; wylosuje się go, w wąskim oknie czasowym, za kwotę rzędu 15 000+ klejnotów za samo przywołanie. To nie jest plan oszczędnościowy, to bilet na loterię z podaną ceną.

Nie znaczy to automatycznie „nie rób tego". Znaczy: zanim odłożysz choćby jeden klejnot pod Ryszarda, sprawdź w grze jedną rzecz — czy Wheel of Fortune jest w Twoim królestwie aktywne i kogo wystawia. To jest darmowe, zajmuje 30 sekund i rozstrzyga cały temat. Metoda w §11.

---

4. Pełna mapa: na co w ogóle idą klejnoty

4.1 Sklep (Shop, odblokowany na City Hall 5) — ceny bazowe

Wszystkie ceny: K4, strona wiki edytowana 2023-10-12. ⚠️ To najstarsze źródło cen w tym pliku i najbardziej podatne na dezaktualizację — traktuj jako punkt odniesienia do sprawdzenia w grze, nie jako pewnik.

🧮 Kurs speedupów (policzone z K4): 1 min = 3 gem → 24 h „na sztuki" kosztowałoby 4 320 klejnotów, a paczka 24 h kosztuje 1 500. Duże paczki są ~2,9× tańsze za minutę — nigdy nie kupuj drobnicy.

4.2 VIP Shop — tu są jedyne ceny, które mają sens dla f2p

VIP Shop odblokowuje się razem ze Sklepem (City Hall 5), a asortyment rośnie z poziomem VIP; zapasy odnawiają się w każdy poniedziałek 00:00 UTC (K4, K5).

Masz VIP 6 → dostęp do wszystkiego z poziomów 2–6:

⚠️ Osobna obserwacja, którą trzeba sprawdzić w grze. W tej samej tabeli część pozycji ma cenę w surowcach, nie w klejnotach — szablon wiki BuildingResources ma sztywną kolejność jedzenie | drewno | kamień | złoto | klejnoty | AP (K25), a te wiersze mają wypełnioną pierwszą kolumnę: Basic Action Point Recovery (100 AP) za 12 000 jedzenia (VIP 2), Universal Speedup 5 min za 7 000 jedzenia (VIP 3), Brand-new Starlight Sculpture za 60 000 jedzenia (VIP 4), Dazzling Starlight Sculpture za 400 000 drewna (VIP 5). Jeśli to prawda, to dla Ciebie jest darmowe — masz 1,0 mln jedzenia i 902 tys. drewna, a AP i speedupy są Twoim realnym ograniczeniem. 🔴 To jest najbardziej wartościowa rzecz do sprawdzenia z całego pliku (§11, pkt 2).

4.3 Gacha: klucze i Tawerna

✅ Opublikowana tabela szans Golden Chest (K2, edycja 2022-09-14; prawdopodobieństwa sumują się do 99,99998% — policzone, czyli to jest pełna tabela jednego losowania):

⚠️ Kluczowa niewiadoma: strona Tawerny (K22, edycja 2020-09-01) twierdzi, że skrzynia daje 4 losowe przedmioty. Nie potwierdziłem tego w grze i to zmienia wynik czterokrotnie, więc podaję oba scenariusze:

🧮 Policzone — ile klejnotów na jednego legendarnego komendanta z Golden Chest:

🧮 Koszt jednej legendarnej rzeźby uniwersalnej tą drogą: 4 900 gem (scenariusz 4×, VIP Shop) do 39 000 gem (scenariusz 1×, Sklep).

❗ I tak nie kupisz tym Ryszarda — jest wykluczony z tej puli (§3.1). Kupujesz losowego legendarnego z pozostałej puli.

✅ Darmowy strumień skrzyń, którego już używasz: Tawerna 11 daje darmowy Golden Chest co 2 dni 14 h i 6 darmowych Silver Chestów dziennie (K15, edycja 2026-01-05 — najświeższe źródło o Tawernie). Klucze lecą też z Barbarian Fortów, Daily Objectives, MGE i Sunset Canyon (K16) — bez klejnotów.

4.4 Wheel of Fortune

Opisane w §3. Podsumowując jako sink: ~400 gem za zniżkowe zakręcenie, ~3 600 za paczkę pięciu, progi gwarantowanych skrzyń przy 10 / 25 / 45 / 70 / 100 zakręceniach (K19). Jedyne źródło rzeźb komendantów wyłącznych dla tego eventu (K3).

4.5 Mysterious Merchant (Courier Station)

✅ Odwiedza miasto o 00:00 UTC, wraca częściej po ukończonych budowach, treningach i pokonanych barbarzyńcach. Oferuje 16 pozycji ze Sklepu ze zniżką 30–90% (K13).

⚠️ Odświeżanie oferty: 1. darmowe, potem 100 / 200 / 300 / 400 klejnotów (K13, strona z 2020-01-11 — stara, ale zgodna z tym, co repo ma w schemat-dnia.md).

✅ Nie wymaga klejnotów wcale: część pozycji jest wyceniona w jedzeniu lub drewnie (zniżka 10–40%) — jedzenie kupujesz za drewno i odwrotnie. To standardowa metoda „zabankowania" nadwyżki surowców w przedmiotach, których nie da się zrabować (K13). Przy Twoich 1,9 mln jedzenia+drewna to jest darmowy zysk.

4.6 Expedition Medal Store — najważniejsze, czego klejnoty nie dotyczą

🟢 To jest najbardziej niedoceniony kanał na Twoim etapie i nie kosztuje ani jednego klejnota. Sklep za Medals of the Conqueror sprzedaje deterministycznie (K12, edycja 2024-03-11):

Rzeźby Lancelota, Šárki, Tomoe Gozen i Gaiusa Mariusa też są w Expedition Shop (po 300 medali, Kusunoki 1 000) — wszystkich czterech masz na koncie (K7).

❗ Æthelflæd jest jawnie wyłączona z wymiany legendarnych rzeźb uniwersalnych (K7: „except Minamoto no Yoshitsune, Æthelflæd and Hannibal Barca") — dokładnie dlatego, że ma własną, deterministyczną ścieżkę. To jest prawdziwa odpowiedź na pytanie „jak f2p dostaje legendarnego komendanta": przez medale z Expedition, nie przez klejnoty.

⚠️ Odświeżenie 6 losowych pozycji w tym sklepie kosztuje 100 klejnotów (pierwsze darmowe, maks. 5 dziennie — K12). To sink do unikania.

4.7 Rzeczy, których NIE da się kupić za klejnoty (obalone założenia)

➡️ Masz 3 sloty marszu i to jest sufit do City Hall 17. Nie ma czego kupować.

---

5. Ranking wydatków dla Ciebie (f2p, CH11, VIP 6, cel: użyteczność dla sojuszu)

Uszeregowane po zysku na klejnot dla tego konkretnego konta, nie „w ogóle". Uzasadnienie każdej pozycji, nie sam werdykt.

🥇 1. Tomy wiedzy Lv.5 z VIP Shop — 40 gem / 10 000 XP

Kurs: 250 XP za klejnot. Deterministycznie, zero losowania. Limit 50 szt./tydzień = 500 000 XP za 2 000 klejnotów (K4).

Dlaczego to jest #1 właśnie dla Ciebie: masz czternastu komendantów na poziomie 1–2 i sześciu grywalnych (roster). XP komendanta jest u Ciebie policzalnym wąskim gardłem, a Lancelot stoi na 20/20 i w ogóle nie przyjmuje XP, dopóki nie dostanie gwiazdki.

🧮 Policzone z tabeli XP (K14, edycja 2023-03-20):

➡️ Twoje 1 700 klejnotów = 42 tomy = 425 000 XP — to jest 40% drogi Cao Cao do jego sufitu poziomu, kupione od ręki.

⚠️ Kontrargument, którego nie ukrywam: XP z barbarzyńców jest darmowe i i tak je zbierasz. Kupowanie XP ma sens tylko wtedy, gdy Twoim ograniczeniem jest czas/AP, a nie klejnoty. Przy „wielu krótkich wejściach w pracy" prawdopodobnie jest — ale to trzeba zmierzyć, nie założyć (zadanie dla measurera).

🥈 2. Speedupy 60 min z VIP Shop — 50 gem/szt., limit 50/tydz.

−58% wobec Sklepu (120 gem). 50 godzin przyspieszenia za 2 500 klejnotów tygodniowo (K4).

Dlaczego wysoko: masz dwie kolejki budowlane (VIP 6) i City Hall 11→12, który zaraz odblokuje sześć kolejnych ulepszeń (wszystkie budynki stoją dokładnie na 11). Pusty budowniczy to jedyna strata w tej grze, której nie odzyskasz żadnym itemem — to już jest w schemat-dnia.md jako anty-wzorzec.

⚠️ Kupuj tylko wtedy, gdy realnie stoisz z pustą kolejką. Speedup wydany „bo był tani" na budowę, która i tak by się skończyła w nocy, to zero zysku.

🥉 3. Klucze złote z VIP Shop — 600 gem, limit 20/tydz. — tylko w oknie More Than Gems

Połowa ceny Sklepu (K4). Wciąż gacha o policzonej wartości oczekiwanej: 18 800–74 500 klejnotów na legendarnego komendanta (§4.3).

Dlaczego mimo to na podium: to jest najlepszy sposób wydania klejnotów, gdy trwa More Than Gems — bo wtedy dostajesz nagrody dwa razy: z klucza i z progu eventu (§7). Poza tym oknem — nie.

4. Punkty VIP — tylko jako cel długi, świadomie

6 000 klejnotów do VIP 7 za +3 pp produkcji, +5 pp treningu, +5 pp szpitala, +1 Sunset Canyon (§2.3). Kurs 1:1 (K4). Nie jest zły — jest po prostu wolniejszy niż tomy.

⚠️ Świadomie odrzucam kanoniczną radę „gemy → VIP 10" (K6, K21) jako niedopasowaną do f2p: 138 500 klejnotów to nie jest cel, to jest anegdota. Rada ma sens od VIP 10 w górę (dzienna legendarna rzeźba z chestu VIP — K5), ale próg wejścia jest portfelowy.

5. Talent Reset — 1 000 gem, ale to wydatek warunkowy

Patrz §6. Nie jest to inwestycja w moc, tylko koszt naprawy błędu — a nie ustaliliśmy jeszcze, czy błąd w ogóle jest.

6. Kamień z VIP Shop — 375 000 za 180 gem, limit 10/tydz.

Jedyny surowiec, który ma dla Ciebie sens. gathering-i-buffy.md liczy deficyt kamienia na 273 500. Za 180 klejnotów zamykasz go z nawiązką. Jedzenie i drewno — ❌ nie, masz ich nadmiar.

❌ Czego NIE kupować (anty-ranking)

---

6. Talent Reset — cena ustalona, decyzja o Sun Tzu odblokowana

✅ 1 000 klejnotów w Sklepie (K4, edycja 2023-10-12).

Nasze repo miało to jako ⚠️ TO-VERIFY z ceną 1 000 ze źródła z lutego 2025 (drzewka-talentow.md §399). Dwa niezależne źródła, różne daty, ta sama liczba → podnoszę do ✅, z zastrzeżeniem, że oba są wtórne.

✅ Item resetuje wszystkie przydzielone punkty talentów jednego komendanta (K11). ✅ Dostępny też u Mysterious Merchant ze zniżką 30–90% (K11, K13) → realny koszt może wynieść 100–700 klejnotów, jeśli poczekasz, aż go wystawi.

➡️ Konsekwencja dla decyzji o Sun Tzu (32 punkty w jednym drzewku Skill): koszt cofnięcia to ≤ 1 000 klejnotów, czyli 59% Twojego stanu — a przy odrobinie cierpliwości ułamek tego. To nie jest decyzja „kosztowna do cofnięcia", jak zakładała notatka z 2026-09-02. Bloker zdjęty — ale to nie znaczy, że reset jest wskazany. Czy build Sun Tzu jest zły, rozstrzyga osobny research, nie ten plik.

⚠️ Zanim kupisz: sprawdź plecak. Talent Reset wypada też z eventów; możesz już mieć.

---

7. More Than Gems — rewizja naszego wniosku

7.1 Sprzeczność 25 000 vs 7 000 — rozstrzygnięta: to nie była sprzeczność

Nasz eventy.md miał to jako ⚠️ KONFLIKT ŹRÓDEŁ (25 000 → 26 rzeźb vs 7 000 → 5 rzeźb). ✅ Obie liczby są prawdziwe — to dwa różne szczeble tej samej drabinki.

✅ Progi wydatku (dziennie): 300 / 1 000 / 3 000 / 7 000 / 25 000 klejnotów (K17, packsify, 2026-03-21; ta sama drabinka u K21).

➡️ Nasza „sprzeczność" brała się z tego, że jedno źródło opisywało szczyt drabinki, a drugie próg praktyczny dla f2p. Zamykam ten spór.

7.2 Event nagradza WYDAWANIE, nie posiadanie — to zmienia wszystko

✅ K17, wprost: „You spend gems on anything in the game, and as your total gem spend reaches milestone amounts during the event day, bonus reward chests unlock automatically." Liczy się każdy wydatek: punkty VIP, klucze, speedupy, zakręcenia Wheel of Fortune.

➡️ Konsekwencja strategiczna, i to jest sedno całego pliku: klejnoty nie mają wartości, dopóki ich nie wydasz — a wydane w oknie MTG płacą dwa razy. Kumulowanie klejnotów jest więc racjonalne, ale nie „pod Ryszarda" — tylko pod okno, w którym i tak zrobisz zakup, który i tak byś zrobił.

7.3 Czy warto celowo kumulować — i ile

⚠️ Częstotliwość eventu jest sporna: 2–3 miesiące (nasze źródło E), 4–6 tygodni (K17), „mniej więcej co dwa tygodnie" (indeks wyszukiwarki). Nie rozstrzygam.

🧮 Twój realny cel to próg 3 000, ewentualnie 7 000 (5 legendarnych rzeźb — a masz Cao Cao, legendarnego, więc uniwersalne rzeźby mają gdzie pójść: K7, K23). Próg 25 000 zostaw wielorybom.

❌ Korekta wniosku z 2026-09-01 („próg 25 000 poza zasięgiem, wykreślamy MTG"). Wniosek był poprawny co do progu 25 000 i błędny co do eventu — bo drabinka zaczyna się od 300, a nie od 25 000. Przy 1 700 klejnotach już dziś wbijasz trzeci próg. ❌ Równocześnie korekta z 2026-09-02 („1 700 zmienia wszystko") też była za mocna: 1 700 to 6,8% górnego progu.

⚠️ Czego nadal nie wiem: tempa przyrostu klejnotów. Skok 9 → 219 → 1 700 w dobę jest niewyjaśniony. Bez tego nie da się powiedzieć, czy do najbliższego MTG uzbierasz 3 000 czy 30 000. To pytanie #1 do Ciebie (§11).

---

8. Hipoteza „drugi budowniczy" — obalona dla tego konta

🧪 Hipoteza zlecona: w tym gatunku pierwszą inwestycją f2p jest drugi budowniczy, bo trwale podwaja przepustowość rozbudowy.

Werdykt: ❌ dla Marcina, ✅ jako mechanika ogólna — ale nie za klejnoty.

➡️ Hipoteza jest w RoK spełniona co do intuicji („drugi budowniczy to najważniejsza wczesna inwestycja"), ale walutą nie są klejnoty, tylko punkty VIP — i Ty tę bramkę już przeszedłeś. Wydanie choćby jednego klejnota na Builder Recruitment byłoby dla Ciebie stratą.

🟢 To jest dobra wiadomość, którą warto nazwać wprost: najdroższa i najważniejsza bramka wczesnej gry jest za Tobą, i przeszedłeś ją za darmo.

---

9. Liczby — z proweniencją

---

10. Ryzyka i pułapki

1. 🔴 Wydanie klejnotów poza oknem More Than Gems. Ten sam zakup, bez warstwy nagród progowych. Jedyny wyjątek: pusta kolejka budowlana albo pusta Academy — tego nie odzyskasz nigdy (już w schemat-dnia.md).
2. 🔴 Oszczędzanie „pod Ryszarda", gdy jego koło już nie wróci. Najgorszy scenariusz z całego pliku: siedzisz na 20 000 klejnotów przez pół roku i nie wydajesz ich na nic, czekając na event, który w Twoim królestwie już przeszedł. Kosztuje 100% wartości. Zabezpieczenie: sprawdzić stan Wheel of Fortune zanim zaczniesz oszczędzać.
3. 🔴 Powtórzenie rady „gemy → VIP 10" bez policzenia progu. 138 500 klejnotów. To jest ta klasa porady, która brzmi mądrze i kosztuje rok.
4. ⚠️ Ceny ze Sklepu są z 2023-10-12. Ceny w klejnotach to najbardziej ulotna warstwa danych w tej grze. Sprawdź w grze przed każdym większym zakupem.
5. ⚠️ „4 przedmioty na skrzynię" jest niepotwierdzone i zmienia wycenę gachy 4×. Nie opieraj na tym decyzji o kluczach, dopóki nie zobaczysz tego na ekranie.
6. ⚠️ Sink na tilt: odświeżanie sklepów (Merchant 100→400, Medal Store 100). Łatwo tak wyzerować 1 700 klejnotów w dziesięć minut i nie zauważyć.
7. ⚠️ Klejnoty wydane na surowce, których masz nadmiar. VIP Shop podpowiada jedzenie i drewno po 180 gem — a Ty masz ich 1,9 mln łącznie. Zniżka −78% nie czyni z tego okazji.
8. 🟢 Ryzyko odwrotne, o którym warto wiedzieć: trzymanie klejnotów nie kosztuje nic. Nie ma w RoK mechaniki, która by je odbierała. Więc „jeszcze nie wiem, poczekam" jest legalną i tanią decyzją — w przeciwieństwie do wydania ich źle.

---

11. Do weryfikacji

Kolejność = wartość informacji. Pierwsze cztery pozycje to zrzuty z gry, po 30 sekund każdy — i zamykają większość niepewności tego pliku (zrzut z gry bije wszystkie źródła wtórne: zrodla-i-pewnosc.md).

• 🔴 Czy Wheel of Fortune jest aktywne w królestwie #4167 i kogo wystawia? Jak: ikona eventu na mapie / lista eventów. Zrzut. To rozstrzyga cały temat Ryszarda I. Dodatkowo: wiek królestwa (K21 twierdzi, że koło Ryszarda wypada ~38. dnia).
• 🔴 Zrzut ekranu VIP Shop. Zamyka naraz: (a) czy Basic AP Recovery i speedupy 5 min są za jedzenie, nie za klejnoty (§4.2) — to potencjalnie darmowe AP przy Twoich zasobach; (b) czy cena tomu Lv.5 nadal wynosi 40; (c) aktualne limity tygodniowe.
• 🔴 Zrzut ekranu Sklepu, zakładka „Inne". Zamyka ceny: Talent Reset, Golden Key, Builder Recruitment. Wszystkie moje ceny są z 2023.
• 🔴 Ile masz Medals of the Conqueror i na którym etapie Expedition stoisz? To jest darmowa ścieżka do legendarnej Æthelflæd (1 500 medali, 3/dobę) i do rzeźb Lancelota (300) — a Lancelot stoi u Ciebie zablokowany na 20/20.
• 🔴 Skąd wzięło się 1 700 klejnotów w jedną dobę? Bez tego nie policzę tempa, a bez tempa nie da się zaplanować żadnego progu MTG. Pytanie do Ciebie, nie do gry.
• ⚠️ Ile przedmiotów wypada z jednej skrzyni (Silver / Golden)? Otwórz darmowy chest w Tawernie i policz. Zmienia wycenę gachy czterokrotnie (§4.3).
• ⚠️ Pełna tabela progów More Than Gems — zrzut w trakcie eventu. Zamyka TO-FILL przy progach 300 / 1 000 / 3 000 i rozstrzyga częstotliwość.
• ⚠️ Czy masz już Talent Reset w plecaku? (Bag → Items). Wypada z eventów.
• ⚠️ Czy Mysterious Merchant wystawia Talent Reset — zniżka 30–90% zmienia koszt przebudowy Sun Tzu z 1 000 na 100–700 klejnotów.
• ⚠️ Czy istnieje druga kolejka badań/treningu za klejnoty. Nie znalazłem żadnej wzmianki w żadnym z 25 źródeł — ale brak dowodu to nie dowód braku. Jak: ekran Academy i Barracks, sprawdzić, czy jest slot z kłódką i ceną.
• ⚠️ Czy ceny w Sklepie zmieniły się od 2023-10-12 — cały §4.1 stoi na tej jednej stronie.

---

12. Źródła

Daty przy wiki fandom = daty ostatniej edycji strony, odczytane z API MediaWiki, nie deklarowane na stronie. Odtworzenie: https://riseofkingdoms.fandom.com/api.php?action=query&prop=revisions&titles=VIP&rvprop=timestamp&format=json

⚠️ HTML fandomu zwraca 403 dla automatów — całą treść pobrano przez API (action=parse&prop=wikitext). To jedyna działająca droga do tego źródła.

⚠️ Zero źródeł wydawcy. Lilith nie publikuje patch notes (ustalone w pierwszym przebiegu). Cały ten plik stoi na wiki społeczności i komercyjnych blogach — stąd confidence: to-verify mimo dużej liczby zgodnych źródeł.

Źródła sprawdzone i niedostępne (nie zgadywałem treści)

---

13. Moja rekomendacja — i kontrargument

Decyzja jest Twoja (metodyka-gry §„Decyzje strategiczne należą do usera"). Poniżej moje zdanie z uzasadnieniem i z tym, co je podważa.

Rekomendacja

Nie oszczędzaj pod Ryszarda I. Trzymaj 1 700 klejnotów bez wydawania, aż sprawdzisz dwie rzeczy: (a) czy Wheel of Fortune stoi w Twoim królestwie i kogo wystawia, (b) czy VIP Shop naprawdę sprzedaje AP i speedupy za jedzenie. Potem, w oknie More Than Gems, wydaj je na tomy wiedzy Lv.5 i przebij próg 1 000, celując w 3 000.

Dlaczego tak:

1. Ryszard I to gacha o koszcie ~15 600 klejnotów za samo przywołanie, w evencie, który w Twoim królestwie mógł już przejść. To 9× Twój obecny stan, na postać dublującą Sun Tzu.
2. Legendarnego komendanta f2p dostaje przez medale z Expedition (Æthelflæd, 1 500 medali, 3/dobę, zero losowania — K12), a nie przez klejnoty. To jest właściwa ścieżka i jest darmowa.
3. Tomy z VIP Shop to jedyny sink w tej grze z deterministycznym, policzalnym zwrotem: 250 XP/klejnot, a XP komendantów jest u Ciebie policzonym wąskim gardłem.
4. Trzymanie klejnotów nie kosztuje nic — a wydanie ich źle kosztuje wszystko.

Kontrargument, który sam sobie stawiam

Znajomy może mieć rację, jeśli jego królestwo (albo Twoje) jest młode. Rzeźby Ryszarda są commander-specific i nie występują nigdzie indziej (K3) — jeśli jego koło stoi w #4167 teraz, to jest jedyna okazja i nie wróci. W tym jednym scenariuszu odkładanie ma sens, tylko trzeba nazwać je uczciwie: „kupuję bilet na loterię za 15 000 klejnotów", a nie „oszczędzam na komendanta".

Drugi kontrargument — przeciw mojemu #1: XP z barbarzyńców jest darmowe i tak czy siak je zbierasz. Jeśli okaże się, że AP nie jest Twoim ograniczeniem (a przy „wielu krótkich wejściach" to możliwe w obie strony), tomy za klejnoty kupują coś, co i tak byś dostał — i wtedy speedupy 60 min wyprzedzają je w rankingu. Tego nie rozstrzygnę bez pomiaru (zadanie dla measurera).

Czego potrzebuję od Ciebie, żeby to domknąć

1. Skąd 1 700 klejnotów w dobę? — bez tempa nie ma planu pod żaden próg MTG.
2. Co pokazuje ekran Wheel of Fortune? — rozstrzyga Ryszarda.
3. Ile masz medali Expedition? — rozstrzyga, czy legendarny komendant jest bliżej, niż myślisz, i to za darmo.