Commanders — co robić jako nowy f2p (Chiny, CH11)

Dla kogo: Marcin — Chiny, City Hall 11, free-to-play, nowy gracz, jest w sojuszu, gra na PC i telefonie (source: user, 2026-08-31). Czego ten plik NIE robi: nie wybiera za Ciebie komendanta ani typu wojsk. Daje opcje, koszty i ryzyka + moją rekomendację z kontrargumentem.

TL;DR

Na CH11 jako f2p realnie masz do dyspozycji komendantów Epic i Elite z tawerny/eventów oraz jedną legendę do wyfarmienia za darmo (Aethelflaed z Expedition) — cała czołówka tier list (Wheel of Fortune, KvK, Prime) jest poza zasięgiem bez płacenia (⚠️ ~5 600 gemów za 10 losowań w Wheel of Fortune, S13). Najdroższy błąd na tym etapie to rozproszenie uniwersalnych rzeźb legendarnych — bo koszt komendanta jest silnie wypukły: ostatnie 4 ulepszenia legendy kosztują 45% całkowitego kosztu (policzone z S14). Pewność: to-verify — nie mam kotwicy czasowej (nie wiem, w jakim sezonie jest Twoje królestwo), nie dotarłem do oficjalnych patch notes, a fandom-wiki i część źródeł były niedostępne (402/403).

---

0. Kotwica czasowa — na czym to stoi

• ✅ Wersja klienta jest potwierdzona źródłem wydawcy (release notes w App Store, S1).
• ⚠️ Wersja klienta ≠ sezon Twojego królestwa. W RoK postęp sezonowy/KvK idzie per królestwo, więc „1.1.11.25” nie mówi mi, czy Twoje królestwo jest przed pierwszym KvK, w KvK1, czy w Season of Conquest. To jest blokada dla połowy rekomendacji w tym pliku — patrz „Do weryfikacji”.
• ⚠️ game.yml ma aktualna_wersja: "⚠️ TO-FILL". Dopóki tak jest, cały ten research jest z definicji to-verify.

Weryfikacja sygnału o reworku talentów (Smite / Combo Damage)

Zlecenie kazało potwierdzić albo obalić. Werdykt: ⚠️ nie potwierdzone, częściowo uprawdopodobnione. Nie wpisuję żadnej z tych liczb jako faktu.

• ⚠️ Jedyne źródło wprost: blog lootbar.gg, 2026-03-04 (S3). Twierdzi, że drzewka Attack / Defense / Support dostały modyfikatory Smite Damage i Combo Damage, oraz że znerfiono umiejętności KvK z Song of Troy: Poseidon „Violent Waves” (z natychmiastowego spowolnienia do 5 celów o 50% na efekt kumulujący się na jednym celu) i Apollo „Radiance” (redukcja wytrzymałości z 50% na 30%).
• ❗ Słabości tego źródła: nie podaje numeru wersji, nie linkuje oficjalnych patch notes, nie nazywa komendantów dotkniętych zmianą drzewek. To blog sklepu z doładowaniami — czyli źródło poziomu 5 w hierarchii, nie 3.
• ⚠️ Poszlaki za: (a) „Smite damage” to realna, istniejąca mechanika — guide'y komendantów z 2026 opisują dedykowane drzewka Smite (S4); (b) role „Smite” i „combo damage” istniały już w aktualizacji 1.0.94 „Frontiers of Knowledge” z 2025-05-13, gdzie przerobiono Cheok Jun-gyeong (drzewko pod Smite) i Bertrand du Guesclin (rola combo damage) — S5; (c) sezon Song of Troy (skąd Poseidon/Apollo) faktycznie wystartował 2025-11-07 (S1), więc balans w marcu 2026 jest chronologicznie spójny.
• ❌ Nie udało się dotrzeć do oficjalnych patch notes. play-rise-of-kingdoms.com — DNS nie rozwiązuje się z mojego środowiska. riseofkingdoms.fandom.com — HTTP 402 na każdej podstronie. To odnotowuję jako brak, nie zgaduję zawartości.
• 🟢 Co to znaczy dla Ciebie na CH11: prawie nic bezpośrednio. Smite/Combo to warstwa end-game'owych buildów legendarnych. Znaczenie pośrednie jest duże: jeśli rework faktycznie był, to każda tier lista starsza niż marzec 2026 jest podejrzana — a większość tego, co wyrzuca wyszukiwarka, jest starsza albo bez daty.

---

1. Kto jest realnie dostępny dla f2p, a kto nie

Struktura dostępu jest w RoK twarda i warto ją znać, zanim wydasz pierwszą rzeźbę:

✅ Realnie dostępne bez płacenia

Reguła strukturalna (⚠️ z S12, sformułowana wprost): w Gold Chest są te legendy, które NIE są ekskluzywne dla Wheel of Fortune, nagród KvK, Mightiest Governor, Expedition ani eventów VIP. Czyli: z tawerny lecą legendy „drugiego rzutu”, nie meta.

❌ Praktycznie poza zasięgiem f2p

• Wheel of Fortune — jedyne miejsce z „wheel-exclusive” legendami. Wymienione: Zhuge Liang, Nebuchadnezzar, Alexander Nevsky i inne meta-legendy (S13, 2026-03-21). Koszt: ⚠️ ~5 600 gemów za 10 losowań (~880 gemów za gwarantowaną rzeźbę), ~15 200 za 25, ~70 400 za 100. Źródło stwierdza wprost, że to konstrukcja pod wydających 1000+ USD/mies. Nie planuj wokół tych komendantów.
• Prime (Sun Tzu Prime, Boudica Prime, Joan of Arc Prime, Scipio Prime, Hermann Prime, Belisarius Prime, Ragnar Prime…) — od 2024 przemeblowały czołówkę (S9, 2026-08-17). ⚠️ Sposobu zdobycia Prime'ów NIE potwierdziłem żadnym źródłem — trzy przeczytane strony o Sun Tzu Prime (S11, bulbaritos, nedese) opisują buildy i pomijają akwizycję. Jedyna poszlaka: Æthelflæd Prime ma być dostępna z osobnej ekspedycji przy pierwszym wejściu konta w Season of Conquest, jako „wejściowy Prime dla f2p” (⚠️ podsumowanie wyszukiwarki, S25) — to jest do zweryfikowania w grze i najważniejsze pytanie długoterminowe w tym pliku.
• VIP bundles — ⚠️ Minamoto Prime / Hannibal Prime wymieniane jako VIP-bundle only (S25).

⚠️ Szanse z tawerny — liczby, którym nie ufam do końca

Podsumowanie wyszukiwarki podało pełne tabele szans (Gold Key: Legendary Commander 0,80566%, Legendary Commander Sculpture 3,07422%; Silver Key: Epic Commander Sculpture 1,009% itd.). Nie wpisuję ich jako faktu — strona źródłowa (fandom) zwróciła 402 i nie mogłem ich odczytać u źródła. Jak to zweryfikować w 30 sekund: w grze, w oknie Tawerny, jest oficjalny przycisk z rozpiską prawdopodobieństw. Zrób zrzut → to będzie źródło poziomu 1 i zamknie temat na zawsze. Podobnie ⚠️ „5 darmowych Silver Chest dziennie, ~1 Gold Chest co 2 dni” — do potwierdzenia własną obserwacją przez kilka dni.

---

2. Chiny — Sun Tzu. Czy warto w długim terminie?

Co daje cywilizacja

• ✅ Komendant startowy: Sun Tzu (Epic, Infantry) — zgodnie u wszystkich źródeł (S6 2025-03-18, S7 2024-12-11, S8 2026-07-22).
• ✅ Jednostka unikalna: Chu-Ko-Nu (⚠️ Archer) — S6, S7.
• ❗ KONFLIKT ŹRÓDEŁ na bonusach cywilizacji — nie rozstrzygam:

⚠️ TO-FILL: faktyczne bonusy Chin. Weryfikacja: w grze ekran cywilizacji (profil → cywilizacja) pokazuje trzy bonusy z wartościami. Zrzut → media/ + dane/. Oba źródła są starsze niż bieżący klient, więc nawet zgodne byłyby to-verify.

• 🧪 Obserwacja, której nie widziałem w żadnym guide: Chiny są wewnętrznie niespójne kierunkowo — dają piechotnego komendanta startowego (Sun Tzu) i łuczniczą jednostkę unikalną (Chu-Ko-Nu). Jeśli będziesz się specjalizować, jedno z tych dwóch „zmarnujesz”. To argument za tym, żeby decyzję o typie wojsk podjąć świadomie, a nie „bo tak wyszło ze startu”.

Sun Tzu długoterminowo — uczciwa odpowiedź

• ✅ Wczesna gra: bardzo dobry. Wskazywany jako mocny wczesny epic (AoE, generowanie rage, przyzwoita piechota) w przewodniku dla początkujących z 2026-07-22 (S8) — to jedno z najświeższych źródeł, jakie znalazłem.
• ❌ End-game: nie. Tier lista z 2026-08-17 (S9) daje bazowemu Sun Tzu C overall (C open field, F rally, F defense). Tier lista z sierpnia 2026 (S10) wrzuca epiki, w tym Sun Tzu, do F w rankingu end-game. Dwa niezależne rankingi zgodne.
• ⚠️ Ale: Sun Tzu (Prime) to S+ (S9, potwierdzone też przez S26). Czyli wartość nazwy „Sun Tzu” w meta nie przechodzi na Twojego darmowego Sun Tzu — to inny komendant. ⚠️ Opis Prime'a (S11, 2026-01-22, źródło słabe): aktywna „Fluid Formation” za 900 rage zamiast 1000, damage factor 3 000 Smite w jeden cel, „Military Sage” zamienia 30% zadanych obrażeń Smite na fixed true damage, +25% march speed / +20% health / +30% attack; atak podstawowy 50% szans na 400 Smite. Te liczby są z jednego słabego źródła — nie buduj na nich planu.

Wniosek (⚠️, bo oparty na źródłach wtórnych): Sun Tzu jest narzędziem na teraz, nie inwestycją na później. To dobra wiadomość, nie zła — masz darmowy, mocny wczesny silnik do farmienia i levelowania, a jednocześnie nie masz powodu, żeby pakować w niego uniwersalne rzeźby legendarne (i tak nie może ich przyjąć — jest Epic, patrz §3).

---

3. Na kogo wydawać rzeźby, a na kogo nie — najdroższa decyzja w tej grze

Mechanika kosztu (to jest sedno)

Źródła: S14 (2026-07-30), S15 (akt. 2024-04-29), S16 (2026-01-02). ⚠️ Uwaga metodyczna: te trzy strony podają identyczne liczby — to najprawdopodobniej jedna linia danych (odczyt z gry), nie trzy niezależne potwierdzenia. Traktuję jako jedno mocne źródło. Konflikt tylko przy Advanced (240 vs 230) — bez znaczenia praktycznego.

Krzywa kosztu legendy (kamienie milowe z S14, procenty policzone przeze mnie):

🟢 To jest najważniejsza liczba w tym pliku. Koszt jest silnie wypukły: doprowadzenie legendy do „wszystkie 4 umiejętności odblokowane” kosztuje 7% ceny pełnego komendanta. Ostatnia ćwiartka kosztuje 45%.

Konsekwencja praktyczna, wbrew intuicji: szerokość jest tania, głębokość jest droga. Rozproszenie na wielu komendantów do progu 4 ulepszeń nie jest tym błędem, o którym piszą guide'y — błędem jest dociąganie kilku komendantów w okolice maksa jednocześnie, bo tam siedzi 45% budżetu każdego z nich. Guide'y mówią „nie rozpraszaj się”; liczby mówią precyzyjniej: rozpraszaj się do 4 ulepszeń, skupiaj się powyżej 8. ⚠️ Zastrzeżenie: to wniosek arytmetyczny z jednego źródła kosztów; nie uwzględnia tego, że komendant bez maksa jest w PvP dużo słabszy niż liniowo — czyli „tanio” nie znaczy „użytecznie”. Do zweryfikowania w praktyce.

Rodzaje rzeźb — nie myl ich

• Rzeźby konkretnego komendanta — działają tylko na niego.
• Universal Legendary Sculpture („gold heads”) — na dowolną posiadaną legendę, ⚠️ z wyjątkami (S14 wymienia Minamoto i Æthelflæd jako wymagające innych systemów — ⚠️ do potwierdzenia w grze, bo to akurat dotyczy Twojej darmowej legendy!).
• ⚠️ Starlight Sculpture — S14 twierdzi, że służą do gwiazdek i dodatkowych slotów umiejętności, czyli do czegoś innego niż rzeźby komendanta. Nie potwierdziłem tego drugim źródłem i to się kłóci z opisem gwiazdek w §7. ⚠️ TO-VERIFY: przeczytaj opis przedmiotu w plecaku w grze i zrób zrzut. Zanim to zrobisz — nie wydawaj Starlightów.

✅ NA KOGO wydawać (f2p, CH11)

1. Rzeźby konkretnych epików, które i tak dostajesz (Sun Tzu, Boudica, Lohar) — są „darmowe” w sensie kosztu alternatywnego: nie da się ich zamienić na nic lepszego.
2. Aethelflaed — jedyna legenda, którą f2p może realnie domknąć. Patrz kalkulacja niżej.
3. Constance (Elite, zbieractwo) — rzeźby z Expedition Medal Shop, S20 (2026-08-12).

❌ NA KOGO NIE wydawać

• ❌ Universal Legendary Sculptures na komendantów zbierackich. Zgodnie w dwóch niezależnych źródłach: S20 (2026-08-12) i S14 (2026-07-30) — zbieraczy rozwija się z tawerny/eventów/Expedition, gold heads idą do bojowych.
• ❌ Universal Legendary Sculptures „bo są”. S14 wprost: nie wydawaj przed Season of Conquest tylko dlatego, że je masz. S21 (2024-11-29): rezerwuj je dla topowych komendantów PvP.
• ❌ Na legendę z tawerny, którą właśnie „trafiłeś”. Trafienie ≠ powód do inwestycji. Pula tawerny to z definicji legendy spoza meta (S12).
• ❌ Na Sun Tzu w nadziei na Prime. To osobny komendant (§2). ⚠️ Do potwierdzenia, czy Prime w ogóle wymaga bazowego.

Kalkulacja: ile realnie trwa darmowa Aethelflaed

⚠️ Dane wejściowe z S25 (podsumowanie wyszukiwarki, nie odczytane u źródła): rzeźba Aethelflaed = 1 500 Medals of the Conqueror, limit 3 sztuki/dzień; dodatkowo dzienna skrzynia „Treasure of the Warrior Queen” daje 1–5 rzeźb.

Policzone przeze mnie przy założeniu „kupujesz pełny limit codziennie i masz na to medale”:

• 700 rzeźb ÷ 3/dzień = ~234 dni (bez wliczania skrzyni).
• 700 × 1 500 = 1 050 000 medali łącznie.

🟢 Kontrola krzyżowa: niezależne źródło (S27) twierdzi „można ją wymaksować w mniej niż 250 dni”. Moja liczba (234) wypada w tym przedziale — to podnosi zaufanie do obu. ⚠️ Ale: nie wiem, ile medali dziennie realnie wpada — to jest wąskie gardło, nie limit zakupu. TO-FILL: dzienny przychód Medals of the Conqueror przy 3-gwiazdkowym czyszczeniu Expedition. Weryfikacja: zapisz stan medali dziś i za 7 dni → measurer policzy tempo.

---

4. Pary komendantów (primary + secondary) — co ma sens dla Ciebie teraz

Jak w ogóle działa para (⚠️ jedno źródło, S18/S24, 2026-01-02)

• ⚠️ Obaj komendanci wnoszą swoje umiejętności; umiejętności secondary odpalają się razem z primary.
• ⚠️ Drzewko talentów działa tylko primary. Talenty secondary są martwe.
• ⚠️ Ekwipunek działa tylko na primary.
• ⚠️ Secondary nie wpływa na pojemność marszu.
• ⚠️ Secondary nie musi być tak rozwinięty jak primary — ma dokładać komplementarne umiejętności.

Konsekwencja, o której guide'y nie mówią wprost: skoro secondary nie daje talentów ani ekwipunku, to secondary jest tani — wystarczy mu odblokować właściwe umiejętności (czyli te pierwsze 7% kosztu z §3). Cały budżet rzeźb i talentów pchasz w primary. 🧪 To spina się z krzywą kosztu z §3 i jest, moim zdaniem, najlepszą heurystyką budżetową dla f2p. Do zweryfikowania, bo opieram to na jednym źródle i własnej arytmetyce.

Pary — z jawnym podziałem na „realne dla Ciebie” i „do odłożenia”

⚠️ Wszystkie nazwy powyżej są cytatami ze źródeł, nie moją rekomendacją. Nie potwierdziłem, czy Charles Martel, Richard I, Cao Cao, Minamoto są dziś osiągalni f2p — to zależy od puli tawerny i rotacji eventów w Twoim królestwie.

Zbieractwo (f2p) — S20, 2026-08-12

• Jedzenie: Wak Chanil Ajaw, Gaius Marius · Drewno: Constance, Joan of Arc, Wak Chanil Ajaw · Kamień: Cleopatra VII, Wak Chanil Ajaw · Złoto: Seondeok · Uniwersalne: Matilda of Flanders, Šárka, Ishida Mitsunari.
• ⚠️ Wojska: Siege ma największy udźwig, T1 Siege jest tani i szybki w odbudowie — dlatego jest popularny do zbierania. ⚠️ TO-FILL: konkretny udźwig per typ jednostki.
• ✅ Constance wskazana jako dostępna opcja Elite (rzeźby w Expedition Medal Shop).

Obrona miasta na CH11 — uczciwa odpowiedź

• ❌ Nie znalazłem żadnej sensownej f2p pary garrisonowej na tym etapie. Wszystkie polecane składy obronne to legendy spoza zasięgu (tabela wyżej).
• ⚠️ Realna obrona nowego konta to nie komendanci, tylko: tarcza pokoju (⚠️ na starcie konta jest ~2-dniowa, S28), aktywny sojusz i to, że nie opłaca się Cię atakować. Źródła zgodnie mówią, że wczesne rajdy nie mają sensu ekonomicznego (S21, S28).
• 🟢 Rekomendacja: nie inwestuj w obronę miasta na CH11. Każda rzeźba włożona w garrison to rzeźba niewłożona w farmienie i rozwój, a farmienie na CH11 daje więcej. Kontrargument: jeśli Twoje królestwo jest agresywne i sojusz oczekuje, że postawisz się w potyczkach — brak jakiejkolwiek obrony oznacza powtarzalne straty wojsk, które kosztują więcej niż rzeźby. To zależy od sytuacji w Twoim królestwie — pytanie do Ciebie.

---

5. Typy wojsk — czym się różnią i czy się specjalizować

Trójkąt kontr (⚠️ S19, 2026-01-02; drugie źródło — fandom „Troop Counters” — było niedostępne)

Infantry  >  Cavalry  >  Archers  >  Infantry

• Infantry — obrona, tankowanie, kontruje kawalerię, wolne marsze.
• Cavalry — burst i szybkość, kontruje łuczników, dobra na forty barbarzyńców.
• Archers — zasięgowe DPS, ⚠️ „szybko giną w polu”, S19 nie poleca ich f2p jako głównego typu.
• Siege — ⚠️ największy udźwig, do zbierania i bicia miast/struktur; kontrowane przez wszystko; S19 nazywa je wprost „najgorszym typem wojsk” i radzi nie wydawać na nie przyspieszeń.
• ⚠️ TO-FILL: procentowe wartości bonusu z kontry. Weryfikacja: ekran informacji o jednostkach w grze (zakładka Troops → dana jednostka).

Czy się specjalizować — i w co

To jest decyzja strategiczna i należy do Ciebie. Kładę na stół trzy opcje.

Opcja A — Piechota (Infantry). Idzie po linii darmowego startu: Sun Tzu jest piechotny, para Charles Martel + Sun Tzu jest polecana jako startowa (S24). Koszt: niski na wejściu. Ryzyko: ⚠️ S19 pisze wprost, że piechota ma mało epickich komendantów w nowych królestwach; bazowy Sun Tzu to długoterminowo C/F (§2).

Opcja B — Kawaleria (Cavalry). S19 (2026-01-02) wprost rekomenduje kawalerię nowym i f2p — dużo epickich komendantów, dobra na forty barbarzyńców (a forty to najszybszy XP, S23). Koszt: porzucasz darmowego Sun Tzu jako oś rozwoju. Ryzyko: to rekomendacja jednego źródła sprzed 8 miesięcy, bez podanych liczb.

Opcja C — Nie specjalizuj się jeszcze. Do pierwszego KvK / Season of Conquest graj peacekeepingiem i zbieractwem (Lohar, Boudica, Constance), a decyzję o typie odłóż do momentu, gdy będziesz wiedział, jakie rzeźby faktycznie wpadły i czego potrzebuje sojusz. Koszt: opóźnienie w technologiach i ekwipunku danego typu. Ryzyko: na pierwszym KvK jesteś „do wszystkiego i do niczego”.

🟢 Moja rekomendacja: C, z przechyłem w stronę A jako domyślnej ścieżki, czyli: na CH11 gra się w farmienie i levelowanie, Sun Tzu jest do tego darmowy i wystarczający, a twardą specjalizację podejmujesz świadomie przed pierwszym poważnym KvK. Uzasadnienie: na CH11 różnica między typami wojsk jest mniejsza niż różnica między „mam rozwiniętą ekonomię i wylevelowanych komendantów” a „nie mam”. Specjalizacja kosztuje badania i ekwipunek, których na CH11 i tak jeszcze nie masz z czego opłacić. Kontrargument (traktuj go poważnie): technologie wojskowe i ekwipunek są typo-zależne i budują się miesiącami — kto zwleka z decyzją, ten wchodzi w KvK z rozmytymi bonusami. Jeśli Twój sojusz już teraz oczekuje konkretnej roli, opcja C jest gorsza od zdecydowania się od razu. Nie wiem, czego oczekuje Twój sojusz — to Twoja informacja.

⚠️ Osobno: Chiny dają łuczniczą jednostkę unikalną (Chu-Ko-Nu) przy piechotnym komendancie startowym. Jeśli wybierzesz A lub B, Chu-Ko-Nu zostaje niewykorzystane. Nie widziałem, żeby którykolwiek guide to zaadresował — to realny trade-off do przemyślenia.

---

6. Czego NIE robić — anty-wzorce

• ❌ Nie wydawaj Universal Legendary Sculptures, dopóki nie wiesz, w jakim sezonie jest Twoje królestwo i jaka będzie Twoja pierwsza para SoC. (S14, 2026-07-30)
• ❌ Nie pchaj gold heads w zbieraczy. (S20 2026-08-12 + S14 2026-07-30 — dwa źródła)
• ❌ Nie dociągaj kilku legend jednocześnie powyżej 8 ulepszeń. Tam siedzi ~72% kosztu każdej z nich (policzone z S14).
• ❌ Nie inwestuj w komendanta, bo „wypadł z tawerny”. Pula tawerny to legendy spoza meta z definicji (S12).
• ❌ Nie ufaj tier liście bez daty. Jeśli rework Smite/Combo faktycznie był (⚠️ §0), wszystko sprzed marca 2026 jest podejrzane. RoK ma ~7 lat treści w internecie.
• ❌ Nie myl komendanta z jego wersją Prime. „Sun Tzu S+” w tier liście prawie zawsze znaczy Sun Tzu Prime, którego nie masz.
• ❌ Nie inwestuj w Lohara pod PvP. ⚠️ S22: jego umiejętności i talenty są powiązane z walką z jednostkami neutralnymi — wartość w PvP gwałtownie spada.
• ❌ Nie wydawaj przyspieszeń na wojska Siege. (S19)
• ⚠️ Nie zaniedbuj Alliance Center i technologii ekonomicznych (Masonry, Engineering wymienione w S21) — to konkuruje o ten sam czas co komendanci i na CH11 zwykle wygrywa. (Poza zakresem tego researchu — sygnalizuję, bo konkuruje o budżet.)

---

7. Gwiazdki i poziomy — co ogranicza f2p

⚠️ Cała ta sekcja jest to-verify — najlepsze źródło (fandom „Commander Guide”) zwracało HTTP 402 i nie mogłem go odczytać. To, co niżej, pochodzi z podsumowań wyszukiwarki i źródeł wtórnych.

🧪 Kontrola spójności (moja): 74 punkty = 59 (po jednym za poziomy 2–60) + 5 (5★)

• 10 (6★). Liczby się spinają, co podnosi zaufanie do S15 i S17 — ale to wnioskowanie, nie potwierdzenie. Sprawdź w grze na dowolnym komendancie na 60/6★.

Co realnie ogranicza f2p

1. Rzeźby, nie poziomy. Poziom zdobywasz XP (forty, barbarzyńcy, gwardziści, eventy). Gwiazdki i umiejętności zdobywasz wyłącznie rzeźbami — i to one są wąskim gardłem.
2. ⚠️ Action Points. S23 (2026-01-02) i S8 (2026-07-22) zgodnie: AP to główny limiter tempa levelowania. AP rosną z VIP i bonusów kapliczek — czyli częściowo są za pieniądze. ⚠️ TO-FILL: ile AP regeneruje się na godzinę i jaki jest limit.
3. ⚠️ Forty barbarzyńców = najszybszy XP. S23 podaje ~46 tys. XP za fort poziomu 5 — ⚠️ jedno źródło, jedna liczba, do sprawdzenia.
4. Ostatnie 45% kosztu legendy (§3) — dla f2p to zwykle bariera nie do przejścia dla więcej niż jednego, może dwóch komendantów rocznie.

---

Jak to wykorzystać — propozycja planu na najbliższy miesiąc (do skrytykowania)

1. Zanim cokolwiek wydasz: zrób 4 zrzuty — ekran cywilizacji (bonusy Chin), rozpiska prawdopodobieństw w Tawernie, plecak (opis Starlight Sculpture), lista Twoich komendantów z gwiazdkami. To zamknie ~60% znaków ⚠️ w tym pliku i zamieni go z to-verify na coś, czemu można ufać.
2. Zamroź Universal Legendary Sculptures. Zero wydatków do czasu ustalenia sezonu królestwa. Koszt zamrożenia = 0. Koszt złego wydania = 45% budżetu jednej legendy.
3. Ekonomia AP i XP: peacekeeping (Sun Tzu / Boudica / Lohar), forty w miarę AP. Cel — poziomy komendantów i zasoby, nie rangi.
4. Expedition codziennie na 3 gwiazdki — to jedyne źródło Twojej darmowej legendy (Aethelflaed) i rzeźb Constance. To jest inwestycja o najlepszym stosunku czas/efekt dla f2p, jaką znalazłem.
5. Decyzję o typie wojsk odłóż, ale zapisz datę, do kiedy ją odkładasz (np. przed pierwszym KvK), żeby to nie było odkładanie w nieskończoność.

---

Co się zmieniło ostatnio

• ✅ 1.1.11.25 (2026-08-27/28) — „Anniversary Festival”: eventy rocznicowe (Art Carnival, Melon Market, Alliance Quiz, Riddles of the Sphinx i in.), zmiany harmonogramu Passów w Lost Kingdom, fragmenty blueprintu „Timeless Amber” w Canyon Shop (S1). Bez zmian w komendantach w opisie wydawcy.
• ✅ 1.1.10.21 (2026-07-30) — „Starry Rendezvous”, nowy komendant Yahya ibn Khalid (S1).
• ⚠️ ~2026-03 — rzekomy rework drzewek talentów (Smite/Combo Damage) + nerfy Poseidona i Apollo. Niepotwierdzone, patrz §0.
• ⚠️ Od 2024 — komendanci Prime przemeblowali czołówkę meta i zdegradowali stare pary (S9, 2026-08-17). To najważniejsza zmiana strukturalna dla planowania f2p: bazowe epiki, w tym Twój Sun Tzu, zostały zepchnięte w dół.
• ✅ 1.1.0.21 (2025-11-07) — start sezonu Song of Troy (S1).

---

Do weryfikacji

Kolejność = wartość informacji / koszt zdobycia.

• ⚠️ W jakim sezonie/KvK jest Twoje królestwo? → game.yml. Metoda: ekran mapy królestwa / komunikaty w grze. Bez tego cały plik zostaje to-verify.
• ⚠️ Bonusy cywilizacji Chiny — 3% czy 5% Troop Defense? Metoda: ekran cywilizacji w grze, zrzut do media/, wartość do dane/.
• ⚠️ Oficjalna rozpiska prawdopodobieństw w Tawernie. Metoda: przycisk „probability / drop rate” w oknie Tawerny, zrzut. Zamyka §1 raz na zawsze.
• ⚠️ Do czego naprawdę służą Starlight Sculptures. Metoda: opis przedmiotu w plecaku. Do tego czasu ich nie wydawaj.
• ⚠️ Czy Universal Legendary Sculptures działają na Aethelflaed? S14 sugeruje, że jest wyjątkiem. Metoda: ekran komendanta → ulepszanie umiejętności.
• ⚠️ Jak zdobywa się komendantów Prime — a konkretnie Æthelflæd Prime. Metoda: nie da się z zewnątrz; do sprawdzenia w grze przy wejściu w SoC albo pytanie na Discordzie sojuszu. Najważniejsze pytanie długoterminowe.
• ⚠️ Ile Medals of the Conqueror wpada dziennie przy 3★ Expedition. Metoda: pomiar 7-dniowy → measurer.
• ⚠️ Czy slot secondary commander odblokowuje się na 3★ komendanta, czy przez poziom City Hall / inny warunek. Metoda: ekran marszu w grze na CH11.
• ⚠️ Progi rzeźb na poszczególne gwiazdki (nie tylko 4/8/12/16 ulepszeń). Metoda: ekran komendanta pokazuje koszt następnego ulepszenia — zrzut dla epika i legendy.
• ⚠️ Procenty bonusu z kontry typów wojsk. Metoda: ekran informacji o jednostkach.
• ⚠️ Regeneracja i limit Action Points na Twoim VIP. Metoda: najechanie na wskaźnik AP.
• ⚠️ Czy Charles Martel / Richard I / Cao Cao są w puli Twojej tawerny. Metoda: lista komendantów w Tawernie / ekran „Commanders”.
• ❌ Oficjalne patch notes — play-rise-of-kingdoms.com nie rozwiązuje się z DNS, riseofkingdoms.fandom.com zwraca 402. Potrzebne inne wejście (in-game „Notice” / Discord wydawcy). Bez tego nie da się rozstrzygnąć sprawy reworku talentów.

---

Źródła

⚠️ Te źródła NIE zostały jeszcze wpisane do sources.md (równolegle pracowali inni agenci — uniknięcie kolizji liter). Do przeniesienia przez curatora; identyfikatory S1–S28 są lokalne dla tego pliku i po migracji trzeba je zamienić na litery.

Źródła niedostępne (odnotowane, nie zgadywane)

• ❌ play-rise-of-kingdoms.com/blog/patch-notes — DNS nie rozwiązuje się (ENOTFOUND). To był najlepszy kandydat na oficjalne patch notes.
• ❌ riseofkingdoms.fandom.com/* — HTTP 402 na wszystkich podstronach (Commander Guide, Gold Chests, Starlight Sculpture, Troop Counters). To najbogatsze źródło mechanik.
• ❌ rok.guide/* — HTTP 404 na wszystkich próbowanych podstronach.
• ❌ appgamer.com, simonho.ca, hubpages.com, mobi.gg — HTTP 403.

Uwaga o niezależności źródeł

⚠️ S14, S15, S16 podają identyczne koszty rzeźb (690/440/340) — to najpewniej jeden odczyt z gry przepisywany dalej, czyli jedno źródło, nie trzy. Tak samo S18 i S24 to ta sama witryna, więc liczę je jako jedno potwierdzenie. S10, S16, S17, S18, S19, S23 i S24 pochodzą z tej samej domeny riseofkingdomsguides.com — cały ten blok traktuję jako jedno źródło o umiarkowanej wadze, nie siedem.

---

Audyt rosteru Marcina — 2026-09-02

Czym to się różni od reszty pliku. Sekcje 0–7 pisane były bez wiedzy o tym, kogo Marcin ma. Ta sekcja audytuje konkretne 22 postacie z notatki/2026-09-02-roster-commanderow.md. Gdzie wnioski się rozjeżdżają z sekcjami wyżej — mówię o tym wprost, nie kasuję starej treści.

Źródła tej sekcji mają własne id R1–R30 (tabela na końcu sekcji, z URL-ami). Odsyłacze S1–S28 wskazują tabelę źródeł sekcji wcześniejszych.

TL;DR audytu

1. 🟢 Marcin ma legendę, o której nie wie: Cao Cao. Cztery niezależne źródła zgodnie dają mu rzadkość Legendary (R3, R18, R19, R1). Ma go na poziomie 22 — to jest najcenniejsza karta w całym rosterze i jednocześnie jedyny sensowny odbiornik Universal Legendary Sculptures, jaki dziś posiada.
2. 🟢 Druga legenda leży na poziomie 1: Thutmose III (⚠️ R24, R20) — łucznik. Nie do rozwijania teraz, ale nie do zignorowania przy planowaniu rzeźb.
3. 🔴 Założenie „Sun Tzu = mój commander do PvP" jest w połowie błędne — i wcześniejszy research też się mylił, tylko w drugą stronę. Szczegóły w §6.
4. 🔴 Sekcja 4 tego pliku („nie znalazłem żadnej sensownej f2p pary garrisonowej") jest nieaktualna wobec tego rosteru. Marcin ma cztery postacie z drzewkiem Garrison: Hermann, Kusunoki Masashige, Pelagius i samego Sun Tzu (R2, R6).
5. ⚠️ Wąskim gardłem nie jest XP, tylko gwiazdki. Przy regule „secondary dopiero od 3★" (⚠️ S25, R29) tylko czterech commanderów może dziś prowadzić parę: Sun Tzu, Cao Cao, Joan of Arc, Šárka. Reszta jest za nisko.

Pewność całej sekcji: to-verify. Rzadkości i role stoją na źródłach wtórnych; nie dotarłem do żadnego oficjalnego źródła wydawcy. Wszystko poniżej ma tanią weryfikację w grze — patrz §10.

---

1. Rzadkość i rola — 22 postacie

Rzadkość rozstrzygam większością niezależnych źródeł, konflikty wypisuję jawnie. Kolumna „Drzewka" to trzy drzewka talentów danego commandera — w RoK to one, a nie opis marketingowy, definiują rolę (R2).

Podsumowanie rzadkości: 2 × Legendary (Cao Cao, ⚠️ Thutmose III) · 11 × Epic · 5–6 × Elite · 3–4 × Advanced. To jest bardzo przyzwoity roster jak na 381 tys. mocy — problem nie leży w tym, kogo Marcin ma, tylko w tym, że wszystko poza szóstką na górze listy stoi na poziomie 1.

❗ Konflikty, których nie zamiatam

• Joan of Arc: Epic czy Elite? Trzy źródła mówią Epic (R5 z datą 2024-11-06, R15 2026-08-12, R18 2023-09-24), jedno Elite (R1). R1 jest bez daty i demonstracyjnie niekompletne (brak w nim Thutmose III, Queen Tamar i Wak Chanil Ajaw), więc waży mniej. Przyjmuję Epic, ale to jest do sprawdzenia w 5 sekund w grze (kolor ramki).
• Sun Tzu: Epic czy Legendary? R6 (theriagames) pisze „Legendary" — odosobnione wobec R1, R7, R15, R18 i wobec S6–S8 z tego pliku. Przyjmuję Epic. R6 zostaje w tabeli źródeł, bo jego opis umiejętności Sun Tzu jest wartościowy i spójny ze zrzutem.
• Hermann: R11 (allclash) pisze „Legendary". Sprzeczne z R1, R2, R18. To dobra ilustracja problemu: strony allclash o commanderach „bazowych" bywają zanieczyszczone danymi wersji Prime (Hermann Prime istnieje, R20). Traktuj każdą metrykę z allclash o postaci, która ma Prime'a, jako ⚠️.
• Dragon Lancer i Queen Tamar — konflikt rzadkości nierozstrzygnięty, patrz tabela.
• ❗ Drzewka Sun Tzu. Zrzut z gry (R30): Infantry · Garrison · Skill. R2 podaje Infantry · Skill · Versatility, R6 podaje Infantry · Versatility · Attack. Wygrywa zrzut (hierarchia źródeł, poziom 1) — a to ma konsekwencję: Sun Tzu jest postacią garnizonową, czego cały wcześniejszy research nie zauważył. Wspiera to jego umiejętność Philosophy of War — redukcja obrażeń otrzymywanych przez wojska w garnizonie (R6).

---

2. 🧪 Gwiazdki — realne ograniczenie, którego nikt nie policzył

Reguła z §7: limit poziomu to 10 × liczba gwiazdek (⚠️ S25). Zrzut Marcina ją niezależnie potwierdza: Sun Tzu 4★, poziom 33 — mieści się w oknie 31–40. To pierwszy twardy dowód na tę regułę w tym repo (R30).

Odwracając regułę, z samych poziomów da się wyprowadzić minimalną liczbę gwiazdek:

🔴 To jest najważniejszy praktyczny wniosek audytu. Jeżeli reguła „secondary od 3★" jest prawdziwa (⚠️ dwa niezależne, ale słabe źródła: S25 i R29; R29 podaje przy tym sprzeczną wersję „slot od City Hall 4"), to:

• Lohar nie może dziś prowadzić pary — a to wywraca najczęściej powtarzaną poradę dla f2p („Lohar primary, secondary = commander, którego levelujesz", R14).
• Twoimi jedynymi „lokomotywami" są Sun Tzu, Cao Cao, Joan of Arc, Šárka.
• Gwiazdki kupuje się rzeźbami, nie doświadczeniem — więc podnoszenie kogokolwiek powyżej 20. poziomu jest ograniczone rzeźbami, nie farmieniem.

⚠️ Ile dokładnie rzeźb kosztuje gwiazdka — nie ustalono (to samo TO-FILL co w §7). Weryfikacja: gra pokazuje koszt następnego ulepszenia wprost na ekranie commandera.

---

3. Werdykt inwestycyjny dla f2p na CH11

Założenia wejściowe (source: user, 2026-09-02): f2p, CH11→12, Iron Age, 0 punktów zabicia, 219 klejnotów, VIP 6. Zero doświadczenia PvP oznacza, że optymalizujemy pod PvE (barbarzyńcy/forty = XP + tomes + speedupy) i zbieractwo, nie pod otwarte pole. Inwestowanie dziś w PvP to kupowanie umiejętności, której nie masz jak użyć.

🥇 Pierwsza trójka — tu idą rzeźby i XP TERAZ

1. Cao Cao — jedyna rozwinięta legenda. The Qingzhou Army daje +50% obrażeń barbarzyńcom (R3), czyli wzmacnia dokładnie ten silnik, z którego żyje Twoje konto (XP dla dwóch commanderów + Tome + speedup z każdego barba — ✅ W6 z schemat-dnia). A-tier otwarte pole i A-tier na liście „dla początkujących" (R12, R17). Kolejność umiejętności: 5-x-1-1 (R12). ⚠️ Kontra: R12 daje mu Defense D i Rally C, overall C+ — to nie jest commander, który wygra Ci KvK za rok. Kupujesz nim najbliższe 6 miesięcy, nie end-game.
2. Boudica — z poziomu 2 podnieść, ale rozsądnie (pełne rozstrzygnięcie w §5). Jest tania (Epic = 450 rzeźb od zera wobec 700 za legendę, S14), nie zależy od typu wojsk (R9) i jest sourceowanym partnerem Cao Cao (R3 i R4 wskazują na siebie nawzajem — potwierdzenie dwustronne).
3. Lohar — do 5-5-5-1 (R14). Nie jako wojownik (D-tier dla początkujących, R17), tylko jako redukcja kosztu AP i leczenie przy farmieniu. AP jest głównym limiterem tempa (S8, S23). ⚠️ Ale patrz §2: przy 2★ nie poprowadzi pary — więc dopóki nie ma 3★, pracuje jako secondary.

🥈 Druga trójka — tanio, dużo, bez rzeźb

4. Joan of Arc — 🔴 ma nierozdane talenty (source: user, 2026-09-01). To jest darmowy przyrost mocy leżący na stole: talenty nic nie kosztują poza kliknięciem, a ona jest na 22 poziomie i ≥3★, czyli może prowadzić marsz zbieracki. Drzewko Gathering (R2, R5). Zrób to dziś.
5. Šárka — Elite (350 rzeźb od zera, S14), zbieractwo wszystkich surowców (R13, R16), poziom 22 i ≥3★. Druga lokomotywa zbieracka obok Joan. Tanio domknąć.
6. Sun Tzu — utrzymać, nie porzucać. Jest najbardziej rozwiniętą postacią, jaką masz (4★, 5/4/1/1, talenty rozdane), jest sourceowanym partnerem Boudiki, Hermanna i Kusunokiego (R9, R10, R11) i ma drzewko Garrison. Ale nie dosypuj mu ponad to, co i tak wpada — patrz §6.

🥉 Zamrozić — ale nie skreślać

• Thutmose III (Legendary, łucznik) — poziom 1. Nie rozwijaj teraz, ale to drugi możliwy odbiornik Universal Legendary Sculptures. R17 daje mu A-tier dla początkujących, R24 dodaje: sensowny na nowych królestwach, f2p nieskupiony na łucznikach go pomija. Decyzja zależy od tego, czy pójdziesz w łuczników (§4, klastry).
• Hermann + Kusunoki — para „na kiedyś": tania, dostępna wcześnie, mocna obronnie (R10 daje Kusunokiemu A-tier Canyon, R11 Hermannowi A-tier otwarte pole). Dziś obaj na poziomie 1 — to kilka tygodni farmienia.
• Pelagius, Belisarius, Baibars — epiki kawaleryjskie, sens wyłącznie jako secondary do Cao Cao (R3, R12). Zero rzeźb ponad darmowe.
• Lancelot (20) — tani secondary do szybkich marszów. Nie inwestować.

❌ Ignorować

• Markswoman, City Keeper, Centurion, Dragon Lancer — Advanced. R13 wprost o City Keeperze: „doesn't have any unique niche that other commanders couldn't do better". Centurion ma jedną funkcję (udźwig przy zbieractwie) i tyle.
• Tomoe Gozen — Elite łucznik bez niszy w tym rosterze; masz lepszych łuczników (Boudica, Hermann, Kusunoki, Thutmose III).
• Queen Tamar, Wak Chanil Ajaw, Constance, Gaius Marius — zbieracze: tylko rzeźby z darmowych źródeł (Expedition Medal Shop). ❌ Zero Universal Legendary Sculptures na zbieraczy — zgodnie S20 i S14, powtórzone przez R15 („nie każda legenda zasługuje na universale").

---

4. Pary możliwe DZIŚ, z tego rosteru

Zasady gry parą (⚠️ S18/S24): talenty i ekwipunek działają tylko na primary, secondary wnosi odblokowane umiejętności. Wniosek budżetowy: secondary jest tani — nie musi być rozwinięty, ma dokładać właściwe skille.

Poniżej wyłącznie pary, które Marcin może złożyć z posiadanych postaci. Kolumna „Realne dziś" uwzględnia ograniczenie 3★ z §2.

⚠️ Czego nie potwierdziłem o parach zbierackich: czy pasywne bonusy zbierackie secondary w ogóle się liczą. R16 tego nie rozstrzyga. Jeśli nie działają, para zbieracka jest bez sensu i lepiej wysłać dwa osobne marsze (R16 wprost zachęca do marszów równoległych). To jest tanie do zmierzenia: wyślij ten sam marsz z secondary i bez, porównaj wskaźnik prędkości zbierania na ekranie marszu → zadanie dla measurera.

🧪 Mój wniosek, którego nie ma w żadnym guide

Twój roster ma trzy kompletne klastry, nie jeden:

I tu jest napięcie warte przemyślenia: unikalna jednostka Chin to Chu-Ko-Nu, czyli ŁUCZNIK (S6, S7). Twój najgłębszy klaster commanderów i Twoja unikalna jednostka wskazują na to samo — a Twoja najbardziej rozwinięta postać (Sun Tzu, piechota) i jedyna rozwinięta legenda (Cao Cao, kawaleria) wskazują gdzie indziej. To jest realna decyzja strategiczna, nie detal — patrz §8.

---

5. Czy Boudica na poziomie 2 to zaniedbanie?

Werdykt: nie, to nie jest zaniedbanie — ale to jest zmarnowana okazja, i to tania do naprawienia.

Wcześniejszy research stawiał ją jako filar wczesnego f2p. Częściowo się mylił:

• ❌ Nie jest filarem. Dwa niezależne źródła dają jej C-tier: R9 (allclash, 2026-03-03) — C w otwartym polu i C w Canyonie; R17 (medievalfun, 2025-08-19) — C-tier na liście dla początkujących. To jest „solidna, nie wybitna".
• ✅ Ale jest wyjątkowo tania i uniwersalna. R9: „Boudica doesn't care about troop types" — przy Twoim mieszanym wojsku i braku decyzji o specjalizacji to jest realna zaleta, której nie ma żaden inny commander w rosterze.
• ✅ Jest sourceowanym partnerem trzech postaci, które masz: Cao Cao (R3, R4), Lohar (R26), Sun Tzu / Hermann / Kusunoki jako jej secondary (R9).

Dlaczego poziom 2 to nie skandal: poziom 2 oznacza 1★, a limit poziomu na 1★ to 10 (§2). Ona nie stoi, bo Marcin ją zaniedbał w farmieniu — ona stoi, bo kolejne gwiazdki kupuje się jej rzeźbami, a te trzeba mieć. To ograniczenie zasobowe, nie błąd nawyku.

Jak wysoko ją podnosić — moja rekomendacja:

🟢 Rekomendacja: opcja A. Doprowadź pierwszą umiejętność do 5 i zatrzymaj się. Powód: krzywa kosztu jest wypukła (§3 tego pliku) — początek jest tani, koniec kosztuje 45% budżetu. Boudica C-tier nie zasługuje na drogi koniec, ale zasługuje na tani początek. ⚠️ Kontrargument, który musisz znać: dopóki nie ma 3★, nie poprowadzi pary (§2) — więc jeśli zależy Ci na parze „Boudica primary + Sun Tzu secondary" z R9, opcja A może nie wystarczyć. Wtedy celem jest 3★, a nie „skill 1 na 5". Te dwa cele to nie to samo i gra pokaże Ci, ile kosztuje każdy z nich — sprawdź, zanim wydasz.

---

6. Spór o Sun Tzu — rozstrzygnięcie

Werdykt: obie strony sporu są częściowo błędne.

Co jest potwierdzone

• ✅ Sun Tzu Prime to OSOBNA postać, nie ulepszenie nazwy. Dowód mocniejszy niż poprzednio: allclash ma dwie różne strony o dwóch różnych postaciach, z różnymi rekomendowanymi parami (baza: Yi Seong-Gye, Eulji Mundeok, Charles Martel, Aethelflaed — R7; Prime: Bai Qi, William Wallace, Liu Che — R8) i różnymi ocenami (baza S / A+, Prime S+ / S+). Gdyby to była jedna postać, treść by się nie rozjeżdżała w ten sposób.
• ✅ System „Prime" jest systematyczny, nie jednorazowy. Legendarne Prime'y istnieją dla epickich commanderów startowych cywilizacji: Sun Tzu Prime, Boudica Prime, Joan of Arc Prime, Hermann Prime, Belisarius Prime, Ragnar Lodbrok Prime, Scipio Prime (R20). 🧪 Wniosek, którego nie widziałem w żadnym guide: Marcin posiada bazowe wersje PIĘCIU postaci mających Prime'a (Sun Tzu, Boudica, Joan of Arc, Hermann, Belisarius). Jeśli inwestycja w bazę przechodzi na Prime'a — to zmienia całą kalkulację. Jeśli nie przechodzi — nie zmienia nic.
• ⚠️ Czy inwestycja w bazową postać przechodzi na Prime'a — NADAL NIEROZSTRZYGNIĘTE. Jedyne, co znalazłem, to hedge'owane zdanie z agregatu wyszukiwarki (R29): „jeśli już mocno zainwestowałeś w bazowego, ta inwestycja zwykle przechodzi albo się ulepsza, zamiast się marnować". Słowo „zwykle", źródło to blog sklepu z walutą, brak numeru wersji. Nie wpisuję tego jako faktu i nie buduj na tym planu.

Gdzie mylił się Marcin

🔴 Sun Tzu nie jest Twoim commanderem „do PvP" w sensie docelowym. Tier lista end-game daje bazowemu Sun Tzu C overall, F rally, F defense (S9, 2026-08-17), a druga wrzuca epiki do F w end-game (S10). Za rok nie będziesz nim wygrywał starć.

Gdzie mylił się wcześniejszy research

🔴 „Nie masz powodu, żeby w niego inwestować" było za ostre. Trzy rzeczy przeoczono:

1. R7 (allclash, 2026-03-03) daje BAZOWEMU Sun Tzu Open Field: S i Canyon: A+ oraz pisze wprost, że sprawdza się i jako primary, i jako secondary, a jego generowanie rage czyni go opłacalnym dla f2p. ❗ To kłóci się z S9 (allclash, ta sama domena, 2026-08-17, „C overall"). Sprzeczność wewnątrz jednego serwisu — nie rozstrzygam jej; najprawdopodobniej strony buildów oceniają w innej skali (per tryb, w obrębie klasy) niż globalna tier lista. Odnotowuję i obniżam zaufanie do obu.
2. Jest rekomendowanym secondary dla trzech postaci z Twojego rosteru — Boudiki (R9), Hermanna (R11) i Kusunokiego (R10). Rola „uniwersalnego silnika rage w drugim slocie" nie dezaktualizuje się razem z tier listami PvP.
3. Ma drzewko Garrison (R30 — zrzut z gry) i umiejętność redukującą obrażenia wojsk w garnizonie (R6). Wcześniejszy research szukał obrońcy miasta i napisał, że go nie ma — a Marcin ma go od pierwszego dnia.

Co z tego wynika praktycznie

🟢 Rekomendacja: przestań traktować Sun Tzu jako cel inwestycji, zacznij traktować jako najlepszy secondary i awaryjnego obrońcę miasta, jakiego masz. Konkretnie:

• Nie kupuj mu rzeźb kosztem czegokolwiek innego. Jest Epic → nie może przyjąć Universal Legendary Sculptures (S14), więc i tak nie konkuruje o najcenniejszy zasób.
• Wykorzystuj, co już masz: 5/4/1/1 i 4★ to najsilniejsza rzecz na koncie. Wstawiaj go jako secondary do Cao Cao (R12) i jako garrison primary z Pelagiusem.
• ⚠️ Kontrargument: jeśli okaże się, że Prime dziedziczy inwestycję z bazy (R29, niepotwierdzone), to dalsze pchanie Sun Tzu byłoby najlepszą inwestycją w rosterze, bo Sun Tzu Prime to S+. Dlatego to pytanie jest warte sprawdzenia w grze, zanim podejmiesz decyzję — §10, punkt 2.

---

7. Kolejność wydawania rzeźb i XP

Universal Legendary Sculptures — masz dokładnie dwa legalne cele

Universale działają wyłącznie na legendy (S14). W Twoim rosterze legendy są dwie: Cao Cao i ⚠️ Thutmose III. To radykalnie upraszcza decyzję — i jednocześnie oznacza, że rada „trzymaj universale dla topowego PvP" (S21, R15) w Twoim przypadku znaczy: trzymaj, bo nie masz jeszcze topowego PvP.

🟢 Moja rekomendacja: A — trzymać, do czasu decyzji o typie wojsk. Uzasadnienie: 45% kosztu legendy siedzi w ostatnich 4 ulepszeniach (§3). Rozlanie universali po dwóch legendach na raz gwarantuje, że żadna nie przekroczy progu użyteczności. ⚠️ Kontrargument: trzymanie ma koszt alternatywny — Cao Cao działa teraz, a „kiedyś lepsza legenda" jest hipotetyczna. Jeśli Twoje królestwo jest agresywne i potrzebujesz mocy w tym kwartale, opcja B jest defensywnie sensowna.

Rzeźby konkretnych commanderów — kolejność

1. Cao Cao — wszystko, co wpadnie z jego puli. Do 5-x-1-1 (R12).
2. Boudica — do 5-1-1-1 (§5), potem stop i obserwuj.
3. Lohar — do 5-5-5-1 (R14), bo to redukcja AP, czyli mnożnik całego farmienia.
4. Šárka / Constance / Gaius Marius / Wak Chanil Ajaw — tylko rzeźby z darmowych źródeł (Expedition Medal Shop, S20). Nigdy universale.
5. ❌ Nikt inny. W szczególności: nie rozsiewaj rzeźb po dziesięciu postaciach na poziomie 1 tylko dlatego, że wpadły.

XP i tomes

• ✅ Barbarzyńcy dają EXP OBU commanderom w marszu (✅ W6, schemat-dnia, source: user). To znaczy, że drugi slot to darmowa winda XP — i dlatego warto tam wstawiać postać, którą chcesz podnieść, a nie tę, która „pasuje".
• ⚠️ Wartości Tome of Knowledge — NIE USTALONE. Znalazłem dwa sprzeczne zestawy (R28): „Lv.1 = 100, Lv.2 = 500, Lv.3 = 1 000, Lv.7 = 50 000" oraz „zielony 100, niebieski 1 000, fioletowy 5 000, złoty 25 000". Nie wpisuję żadnej z tych liczb jako faktu. Weryfikacja: opis przedmiotu w plecaku w grze.
• ⚠️ Całkowity EXP do poziomu 60 (R19, akt. 2024-04-29): Legendary 47,862 mln, Epic 39,885 mln, Elite 31,908 mln, Advanced 23,805 mln. 🧪 Wniosek z tych liczb: legenda kosztuje w XP tylko 1,20× tego, co epik — ale 1,56× tego w rzeźbach (700 vs 450, S14). Czyli to nie poziom jest drogi w legendach, tylko rzeźby. Praktycznie: levelowanie Cao Cao jest tanie, domykanie go — nie.
• ⚠️ Kwestia trzymania tomes pod etap MGE „Developing Commanders" jest nierozstrzygnięta w research/eventy.md (jedno źródło, D) — nie zmieniam tam nic, ale to dotyczy tej decyzji.

---

8. Rekomendacja główna + kontrargument

🟢 Moja rekomendacja w jednym zdaniu: przez najbliższe ~6 tygodni graj klastrem kawaleryjskim (Cao Cao jako oś), rzeźby konkretnych postaci wydawaj wg kolejności z §7, Universal Legendary Sculptures trzymaj, a decyzję o docelowym typie wojsk podejmij dopiero po zweryfikowaniu czterech pierwszych punktów z §10.

Dlaczego kawaleria, a nie łucznicy: Cao Cao jest jedyną rozwiniętą legendą, jego pasywka na barbarzyńców napędza dokładnie ten silnik (XP/tomes/speedupy), z którego żyje konto na CH11, i ma już 22 poziomy przewagi nad całym klastrem łuczniczym.

⚠️ Kontrargument, który uważam za poważny: klaster łuczniczy jest głębszy (6 postaci, w tym legenda Thutmose III), pasuje do unikalnej jednostki Chin (Chu-Ko-Nu) i zawiera jedyną sensowną parę garnizonową, jaką masz (Hermann + Kusunoki). Jeśli Twoje królestwo wymusi obronę miasta wcześniej, niż zakładam, kawaleria Ci nie pomoże — kawaleria nie broni, kawaleria jeździ.

Ta decyzja należy do Ciebie i nie ma sensu jej podejmować, dopóki nie odpowiesz na dwa pytania: czy chcesz w ogóle wchodzić w PvP w tym sezonie, i ile realnie masz czasu dziennie.

---

9. Ryzyka i pułapki

• 🔴 Najdroższy możliwy błąd: wydanie Universal Legendary Sculptures na Cao Cao, a potem trafienie lepszej legendy. Universali nie da się odzyskać, a Cao Cao ma Defense D i Rally C (R12). Koszt cofnięcia: nieskończony.
• 🔴 Drugi najdroższy: rozsianie rzeźb po postaciach z poziomu 1. Masz 13 postaci na poziomie 1. Pokusa „podniosę każdego trochę" kosztuje dokładnie tyle, ile najgłębsza ćwiartka jednego dobrego commandera.
• ⚠️ Pułapka nazw: allclash i podobne serwisy mieszają dane wersji bazowej i Prime. Dowód w tym audycie: R11 nazywa Hermanna „Legendary", co jest fałszem dla wersji bazowej. Zanim uwierzysz w metrykę commandera, sprawdź, czy strona nie opisuje Prime'a.
• ⚠️ Pułapka meta-rok.com (R22): pod slugiem /commander/joan/ serwis opisuje kit Prime'a (Cavalry/Versatility/Support), a nie bazowej Joan (Gathering/Integration/Support). Serwis ma tylko 41 postaci — to baza end-game, nie encyklopedia. Nie używać do rzadkości.
• ⚠️ riseofkingdomsguides.com (R20, R21) stempluje stare teksty świeżą datą — ustalone wcześniej w tym repo. Użyłem go wyłącznie tam, gdzie potwierdza go inne źródło (rzadkości Elite/Advanced), i nigdy jako jedynego źródła liczby.
• ⚠️ Talenty secondary nie działają (S18/S24). Nie rozdawaj talentów postaci, którą wozisz wyłącznie w drugim slocie — to zmarnowany klik, choć nie zmarnowany zasób.

---

10. Do weryfikacji — wszystko tanie, wszystko w grze

Uszeregowane wg tego, ile decyzji odblokowuje:

• 🔴 1. Próg pary: od ilu gwiazdek (albo od jakiego City Hall) można dodać secondary? ❗ Dwa źródła, dwie odpowiedzi: „3★" (S25) vs „City Hall 4" (R29). To rozstrzyga połowę tabeli par w §4. Sprawdzenie: otwórz ekran marszu z Loharem (2★) — albo slot secondary jest, albo go nie ma. 10 sekund.
• 🔴 2. Czy Sun Tzu Prime dziedziczy inwestycję z bazowego Sun Tzu? Sprawdzenie: czy w liście commanderów Sun Tzu Prime figuruje jako osobna karta, czy jako przycisk „awaken/upgrade" na karcie Sun Tzu. Rozstrzyga §6 i sens dalszego pchania pięciu postaci z Prime'ami.
• 🔴 3. Rzadkości ze zrzutu. Kolory ramek: złoty = Legendary, fioletowy = Epic, niebieski = Elite, zielony = Advanced (R19). Jeden zrzut siatki commanderów zamyka wszystkie konflikty rzadkości z §1 (Joan of Arc, Queen Tamar, Dragon Lancer, Sun Tzu) na zawsze.
• 🔴 4. Koszt następnej gwiazdki i następnego ulepszenia dla Cao Cao i Boudiki. Gra pokazuje to wprost na ekranie commandera. Zamyka TO-FILL z §7 tego pliku i pozwala policzyć, czy plan z §5 jest wykonalny w tym miesiącu.
• ⚠️ 5. Poziomy czterech ostatnich (Gaius Marius, Tomoe Gozen, City Keeper, Centurion) — nieodczytane, założono 1.
• ⚠️ 6. Wartości Tome of Knowledge — dwa sprzeczne zestawy (R28). Opis w plecaku.
• ⚠️ 7. Czy pasywne bonusy zbierackie secondary działają? Pomiar: ten sam marsz z secondary i bez, porównanie prędkości zbierania. Zadanie dla measurera.
• ⚠️ 8. Constance i Gaius Marius — który surowiec? R13 i R16 podają sprzeczne przypisania. Sprawdzenie: opisy umiejętności w grze.
• ⚠️ 9. Drzewka Sun Tzu — zrzut mówi Infantry/Garrison/Skill, trzy źródła w sieci podają trzy inne zestawy. Potwierdzić drugim zrzutem (ekran talentów).

---

Źródła sekcji „Audyt rosteru" (R1–R30)

Prefiks R jest lokalny dla tej sekcji, żeby nie kolidować z S1–S28 powyżej ani z literami w sources.md (plik edytowany równolegle przez innego agenta — te pozycje trzeba tam przenieść osobnym commitem). Wszystkie odczyty: 2026-09-02, klient gry 1.1.11.25.

Źródła niedostępne przy tym przebiegu (odnotowane, nie zgadywane)

• ❌ riseofkingdoms.fandom.com/* — HTTP 402 (nadal, jak w pierwszym przebiegu). Najbogatsze źródło mechanik pozostaje zamknięte.
• ❌ rok.guide — domena zaparkowana („An amazing site is coming to this web address"). ⚠️ Sprostowanie wobec pierwszego przebiegu: wpisano tam „404 na podstronach" — faktyczny stan jest gorszy, serwis nie istnieje, a linki do niego w wynikach wyszukiwania to cache. Nie cytować.
• ❌ www.riseofkingdoms.com (strona wydawcy) — HTTP 522.
• ❌ www.riseofkingdoms.guide — wygasły certyfikat TLS.
• ❌ tvtropes.org — HTTP 403.
• ⚠️ x.com/riseofkingdoms — istnieją oficjalne posty o premierze Sun Tzu Prime (statusy 2012480027448008874, 2012380299456348160), ale X wymaga logowania. To najbliższe oficjalnemu źródłu, jakie namierzyłem — warte obejrzenia „na oczy" narzędziami przeglądarki przy następnym przebiegu.

Uwaga o niezależności źródeł tej sekcji

R7–R12 to jedna domena (allclash) — liczę je jako jedno źródło o umiarkowanej wadze, nie sześć, tym bardziej że R11 zawiera dowiedziony błąd rzadkości. R3–R6 to jedna domena (theriagames), również jedno źródło. R20–R21 to riseofkingdomsguides.com z fałszowanymi datami. Realnie niezależnych linii źródłowych w tej sekcji jest sześć: gamesguideinfo (R1–R2), theriagames (R3–R6), allclash (R7–R12), bluestacks (R13), heaven-guardian (R14–R16), pocketgamer/medievalfun/onechilledgamer (R17–R19) — plus zrzut z gry (R30), który bije je wszystkie.